Schilderijen, beeldhouwwerken, installaties en vandaag de dag zelfs NFT’s; de vraag naar beeldende kunst is absoluut groot en de prijzen schieten door het dak. Zeer recentelijk nog legde de Nederlandse overheid 150 miljoen neer voor de Vaandeldrager van Rembrandt. Het blijft gissen waarop deze exorbitant hoge bedragen gebaseerd zijn. In deze serie duikt de redactie van MuseumTV in de mechanismen die schuilgaan achter de gigantische sommen geld die neer worden neergelegd voor schilderijen. Wie bepaalt de prijs van een kunstwerk en waar blijven de werken zodra ze het veilinghuis hebben verlaten?

Kopers

Het is niet gek om te bedenken dat een museum bereid is om grove bedragen neer te leggen voor dat ene werk wat de collectie compleet maakt. Een collectie bepaalt namelijk voor een groot deel het bestaansrecht van een museum. Maar om misverstanden te voorkomen: zij zijn bij lange na niet de enige spelers op de kunstmarkt. Overheden en particulieren zijn niet weg te slaan bij beurzen en veilinghuizen als de TEFAF en Sotheby’s . De motivaties voor de aankopen variëren van investering tot liefhebberij. Deze groep zeer vermogenden heeft zijn zinnen gezet op een schaars en uniek product en dat heeft een prijskaartje.

Toename kopers en bedragen

Ondanks corona is het aantal spelers op de markt alleen maar toegenomen, zo zag Christie’s in 2020 een toename van 27% nieuwe klanten. Deze nieuwe lichting kopers is steeds vaker bereid om online zijn aankopen te doen en leverde het veilinghuis een omzet van 3,5 miljard op. Dat de prijzen stijgen is goed terug te zien in het feit dat de vijftien duurste schilderijen wereldwijd verkocht, van de hand zijn gedaan in de afgelopen tien jaar.

Een goed voorbeeld daarvan is ‘Salvator Mundi’, een werk van Da Vinci en het duurste schilderij ooit verkocht. Dat aan zijn authenticiteit vandaag de dag wordt getwijfeld, laten we voor nu even buiten beschouwing. Het werk werd in 2017 aangekocht voor 450 miljoen dollar door de Saudische minister van cultuur. Lange tijd was het onduidelijk waar het werk zich bevond, maar dit jaar werd bekend gemaakt dat hij het in bruikleen heeft gegeven aan het ‘Louvre’ in Abu Dhabi. Daarmee zijn de Verenigde Arabische Emiraten een belangrijke speler geworden op de internationale kunstmarkt. Gezien de overheidsfunctie die de koper bekleed, zou je de aankoop als een politieke zet kunnen zien.

Privécollecties groeien soms uit tot volwaardige musea. Zo is bijvoorbeeld ooit het Van Abbe Museum tot stand gekomen en opende een aantal jaar geleden Voorlinden zijn deuren. Dit fenomeen reikt terug naar de 17e en 18e eeuw, waar de behoefte ontstaat om collecties van welgestelde particulieren te bewaren.

Oplage

Niet geheel onbelangrijk in het bepalen van de prijs van een schilderij, is het aantal werken dat de artiest heeft gemaakt. Neem Herman Brood en Johannes Vermeer, een tweetal wat op maar weinig fronten te vergelijken is. Eerstgenoemde maakte in zijn leven zoveel werken, dat wanneer we het in cijfers zouden uitdrukken, het zou gaan duizelen. Het verhaal doet zelfs de ronde dat hij tijdens een bezoek aan een expositieruimte waar zijn werken waren uitgestald, tot de conclusie kwam dat het geheel nog niet compleet was. Binnen een tijdsbestek van een half uur maakte hij snel een werk bij dat hij direct liet ophangen in de zaal. Van Vermeer zijn er slechts 35 werken bekend en net als in alle andere takken van sport, drijft de schaarste de prijs op.

Maatschappelijke relevantie

Een alom bekende hedendaagse kunstenaar is Banksy. Zijn werken zijn maatschappijkritisch en halen vaak de voorpagina’s van kranten door de thematiek die hij weet aan te kaarten. Hij weet op vernuftige wijze de aandacht te focussen op zijn creaties. Een goed voorbeeld daarvan brengt ons terug naar 2018. In veilinghuis Sotheby’s kon er geboden worden op Girl with a Balloon. Na enige tijd werd de koop bezegeld op een bod van 1,2 miljoen. Wat er toen gebeurde staat gegrift in het collectief geheugen. In de lijst van het werk zat een shredder verwerkt, welke het doek verdeelde in lange stroken, zoals te zien in deze video. Het schilderij kreeg wereldwijde aandacht en dat heeft geen windeieren gelegd. Afgelopen oktober werd het werk verkocht voor 21 miljoen euro.

In het volgende artikel pakken we de draad weer op en gaan wij verder in onze zoektocht naar de mechanismen die de prijs van kunst bepalen. Wil je echt meedenken over dit onderwerp? Zijn er aspecten die volgens jou niet mogen missen? Mail dan vooral naar: [email protected].

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief

ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen
van MuseumTV.nl
Ik ga akkoord met de algemene voorwaarden en het privacy beleid.