kopers

Schilderijen, beeldhouwwerken, installaties en vandaag de dag zelfs NFT’s; de vraag naar beeldende kunst is absoluut groot en de prijzen schieten door het dak. Het blijft gissen waarop deze exorbitant hoge bedragen gebaseerd zijn. In deze serie duikt de redactie van MuseumTV in de mechanismen die schuilgaan achter de gigantische sommen geld die worden neergelegd voor schilderijen. Vandaag: de geschiedenis van de kunstkopers, wie zijn ze en wat zijn hun motieven?

Schilderijen, beeldhouwwerken en andere kunstuitingen werden vroeger voornamelijk in opdracht gemaakt van de kerk en staat, voor zoverre deze van elkaar gescheiden waren. Zo staat er op het Piazza della Signoria in Florence een beeld van een ruiter, het is Cosimo de Medici, een van de toenmalige stadhouders. Publieke kunst diende in die tijd om het volk in gareel te houden. De andere werken die in omloop waren, werden gemaakt (in opdracht van of voor) als statussymbool voor de rijken. Dit waren in de regel vrijwel altijd mensen van adel. Kunstenaars waren door deze werkwijze altijd erg afhankelijk van hun opdrachtgevers en diens wensen. Uitzonderingen hierop zijn er altijd geweest, zo waren Dürer en Rembrandt bijvoorbeeld al gauw in de gelegenheid om eigen werk te verkopen. Hierbij moet vermeldt worden dat dit veelal om secundair werk als gedrukte tekeningen ging.

Nieuwe gezichten

Gedurende de late middeleeuwen komt er een nieuwe groep kunstkopers om de hoek kijken. Deze gaat door het leven als de burgerij, later ook wel aangeduid als ‘bourgeoisie’. Zij waren fortuinlijk, maar hadden vaak niet de politieke macht die de adel en geestelijken hadden. Deze groep verwierf in stijgende mate rijkdom door een toename in wereldhandel. Zo ontwikkelde zich, met name tussen de zestiende en achttiende eeuw, in Frankrijk een sterke bovenklasse van rijke burgers. Deze groep wordt een nieuwe speler op de kunstmarkt en houdt er ook zijn eigen smaak op na, eentje die vaak minder conventioneel is. Meer smaken betekent een breder speelveld voor de kunstenaars en meer ruimte voor een diversiteit aan kunststromingen. Deze groep is gebaat bij een meer seculiere en meer geprivatiseerde samenleving en dat rolt zich langzaam uit rond 1800. Deze ‘gegoede burgerij’ werd ook een veel gezien onderwerp in de schilderkunst, zoals onderstaand te zien is.

kopers

Musea als concurrent

In de achttiende eeuw leggen Descartes en Spinoza de belangrijkste fundering voor dat wat wij kennen als de Verlichting. Deze stroming wordt gezien als een van de pijlers van de westerse beschaving en zette grote wijzigingen in gang in het denken over religie, filosofie, kunst, wetenschap en politiek. Kennis moet toegankelijker worden voor iedereen. Uit deze overtuiging ontstaan de eerste musea. Voorloper in deze trend is het Kunstmuseum in Basel dat al in 1661 zijn deuren opende voor het grote publiek. Er bestaat binnen de kunstwereld veel onenigheid over wat nou het eerste Nederlandse museum zou zijn, een drietal partijen maakt aanspraak op die titel. In 1752 werd de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen opgericht in Haarlem en de oudste galerij is die van Willem V in Den Haag.

Deze kunstgalerij werd in 1774 geopend voor publiek en bevatte de stadhouderlijke schilderijencollectie van de Oranjes. Tien jaar later opent ook het Teylers Museum in Haarlem zijn deuren voor het grote publiek. Van oorsprong werden de musea plekken waar verzamelaars en instanties hun reeds verworven collectie tentoonstellen. Denk bijvoorbeeld aan het Van Abbemuseum in Eindhoven, een museum voortgekomen uit de collectie van meneer Van Abbe. Na de dood van Van Abbe is het museum blijven staan en ondertussen is het een onafhankelijk museum dat in staat is om zelf kunst aan te schaffen. Al gauw worden de musea opzichzelfstaande instanties. Deze komen door giften, beurzen en overheidssteun in de gelegenheid om zelf werken aan te schaffen en te etaleren in hun eigen musea. Waarmee de kunstmarkt weer een stukje breder wordt.

Corporate

In de lijn der technische revolutie kennen veel grote bedrijven hun grondslagen. Deze evolueren tot grote corporaties die zich door de jaren heen zijn gaan settelen in de haarvaten van de maatschappij. Deze bedrijven, denk bijvoorbeeld aan ABN Amro en AkzoNobel, begeven zich allang niet meer uitsluitend op hun eigen vakgebied. Ook zij beginnen met het verwerven van kunstwerken, de een als investering waar de ander in de buidel tast om zijn werknemers esthetisch te belonen.

Huidige situatie

De huidige corona-epidemie heeft het hele speelveld veranderd. “De pijn zit ’m vooral bij de beursorganisatoren. Het afgelopen jaar heeft wereldwijd vrijwel geen enkele beurs plaatsgevonden. Ze doen alleen nog wat dingen online.” Zo vertelt Olav Velthuis, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam aan het NRC. Hij doet onderzoek op het snijvlak van economische sociologie en cultuursociologie. Hij vervolgt: “En dat heeft weer gevolgen voor galeries, die de laatste jaren steeds meer omzet haalden uit beurzen. Die zagen hun omzet in de eerste helft van 2020 met een derde dalen ten opzichte van 2019. Ook bij de veilinghuizen zijn de verkopen vorig jaar met 10 tot 25 procent gedaald.” 

kopers

Het wereldwijde web

Doordat kunstbeurzen niet door kunnen gaan zijn veel veilinghuizen en ateliers hun waar online aan gaan bieden. Deze experience heeft ertoe geleid dat er een compleet nieuwe groep kopers op de markt is. Zij zitten vaak in een lager segment en kopen werken om thuis te etaleren voor eigen vermaak. De nieuwe groep kunstkopers wordt vooral aangetrokken door de laagdrempeligheid. 

In het volgende artikel pakken we de draad weer op en gaan wij verder in onze zoektocht naar de mechanismen die de prijs van kunst bepalen. Wil je echt meedenken over dit onderwerp? Zijn er aspecten die volgens jou niet mogen missen? Mail dan vooral naar: [email protected]

 

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief

ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen
van MuseumTV.nl
Ik ga akkoord met de algemene voorwaarden en het privacy beleid.

buy windows 11 pro test ediyorum