Achtergrondartikel Nederlands erfgoed banner

Afgelopen week kwam in het nieuws dat de Commissie Collectie Nederland wil dat het moeilijk wordt om een kunstwerk te exporteren of verkopen aan een buitenlandse partij als deze van nationaal belang is. Zij stellen voor om een nationaal uitvoervergunningsysteem te introduceren. Dit systeem zou er volgens de Commissie voor moeten zorgen dat belangrijke kunstwerken in Nederland blijven. Maar, hoe zit het met het uitvoeren van Nederlands erfgoed in andere landen? Dit brengt ons tot de vraag die momenteel door velen wordt gesteld: waarom of waarom niet zouden we Nederlands erfgoed moeten behouden voor Nederland? In dit artikel leggen wij je de verschillende standpunten uit en gaan we verder in op de mogelijke consequenties van dit nieuwe voorstel. Wellicht is Rembrandt straks alleen nog maar zichtbaar in het Hollandse weiland, en niet meer op een eiland.

Consternatie door verkoop Rubens

In 2021 werd de Commissie Collectie Nederland aangesteld naar aanleiding van de krijttekening van Peter Paul Rubens die werd verkocht door prinses Christina. De prinses, de jongste zus van prinses Beatrix, veilde deze tekening van Rubens op een veilig voor 6 miljoen euro aan een onbekende koper. Dit zorgde voor veel verontwaardiging bij Nederlandse musea en curatoren. Zij vonden namelijk dat Christina deze tekening eerst had moeten aanbieden aan de Nederlandse musea, waardoor het Nederlandse erfgoed, in de vorm van de krijttekening van Rubens, kon worden behouden. Door de kritiek besloot de overheid om een commissie aan te stellen die het erfgoed van Nederland bewaken waar nodig.

Krijttekening Rubens

Kritiek op het huidige systeem

Momenteel is voor 161 objecten Nederlandse erfgoedobjecten goedkeuring nodig van de minister of de overheid om deze te exporteren. Deze objecten, waaronder werken van Rembrandt, zijn opgenomen in het register van Beschermde Cultuurgoederen. Door de Staat is bepaald dat deze specifieke werken onvervangbaar en onmisbaar zijn voor het Nederlandse erfgoed. Deze mogen dan ook niet geëxporteerd worden naar het buitenland. 

Musea hebben echter veel kritiek op de huidige lijst van de Beschermde Cultuurgoederen. Zij stellen dat het Nederlands erfgoed veel groter is dan de 161 huidige beschermde objecten die zijn opgenomen in het register. Daarnaast voeren zij een punt van kritiek als het aankomt op de bepaling van een onmisbaar en onvervangbaar kunstwerk. Momenteel moet een werk over een bepaalde ouderdom en/of (financiële) waarde beschikken, voordat het überhaupt wordt overwogen om deze op te nemen in de lijst van Nederlands erfgoed. De Commissie Collectie Nederland is hierin musea tegemoetgekomen aan de wens van deze musea, door de geschatte minimumwaarde van een kunstwerk op €750.000 te zetten. Hiermee zouden meer werken als cultureel erfgoed kunnen worden gezien.

De Commissie Collectie Nederland beargumenteert daarnaast dat het huidige Erfgoedregister vervangen dient te worden door een nationaal systeem dat beoordeelt of een kunstwerk of cultuurgoed verkocht mag worden. Hiermee zou de Commissie een neutraler orgaan in werking willen stellen. Door middel van dit nationale systeem zou het namelijk mogelijk zijn om cultureel erfgoed constant te beoordelen en te herzien. 

 

Een nieuw nationaal systeem?

De Commissie Collectie Nederland wilt dus graag een nationaal systeem instellen om het Nederlands erfgoed te bewaken en dit in Nederland te houden. Hiervoor zouden zij een onafhankelijke adviescommissie willen aanstellen. Zij zullen op basis van de Erfgoedwet beoordelen of een werk voldoet aan diverse criteria die het onvervangbaar of onmisbaar maakt. Stellen zij dat dit het geval is, dan moet de verkoper van het werk een termijn van één jaar instellen om Nederlandse musea of kopers de mogelijkheid te bieden om fondsen te werven. Als de geïnteresseerde musea of kopers hier niet tot toe in staat zijn, dan vindt de Commissie dat de Staat moet ingrijpen. Het werk zal dan worden getaxeerd door een rechter. Met het aanvullen van het Museaal Aankoopfonds tot 100 miljoen euro zou de overheid dan vaak in staat zijn om deze werken toch te kopen van de verkoper.

Als zowel de Nederlandse musea en kopers als de overheid niet in staat zijn om het kunstwerk te kopen, dan mag deze uitgevoerd worden. Wel onder de voorwaarde dat het werk wordt voorzien van een paspoort voor cultuurgoed. Hiermee is het altijd mogelijk om het werk te traceren. De Staat wil hiermee voorkomen dat mogelijke kunstwerken van culturele waarde verdwijnen in het bezit van een individu.

Kunstwerk Rembrandt onderdeel van NL erfgoed

Waarom we het Nederlandse erfgoed juist wel moeten uitvoeren

De Staat en Nederlandse musea willen dus graag dat Nederlands erfgoed in Nederland behouden moeten worden. Sommigen zijn het hier echter niet mee eens. Zij dragen aan dat het juist belangrijk is om Nederlands erfgoed te tonen in diverse andere landen. Hiermee zou Nederland beter op de kaart worden gezet en wordt men bekend met de rijke geschiedenis van ons land. 

Van Gogh is hier een veel aangedragen voorbeeld van. Deze wereldberoemde schilder heeft veel betekend voor het Nederlandse erfgoed. Als zijn kunst niet uitgevoerd was naar het buitenland, was hij wellicht nooit zo bekend geworden. Daarnaast, had van Gogh Nederland dan ook niet op de kaart kunnen zetten. Zijn schilderkunsten zijn voor toeristen onder andere een reden om een bezoek te brengen aan Nederland, om zijn geboorteland te ontdekken en zijn kunst te bewonderen in musea.

Daarnaast vinden mensen dat het aan de eigenaar van het kunstwerk is om te bepalen hoe het kunstwerk wordt verkocht en wat zij daarin passend vinden. Ook zijn juist internationale samenwerkingen omtrent kunst een belangrijke inkomstenbron voor Nederland. Door zo veel mogelijk cultuurgoed in Nederland te behouden, worden deze samenwerkingen en dus inkomsten minder. De samenwerkingen zorgen er overigens ook voor dat het Nederlandse imago wordt versterkt en staan de culturele expressie van Nederland toe in het buitenland.

van gogh zonnebloemen

Nederlands erfgoed uitvoeren: wel of niet?

Als het aan de Staat en musea ligt wordt het straks steeds moeilijker om Nederlands cultureel erfgoed te exporteren naar het buitenland. Zij vinden dat het huidige beleid onvoldoende recht doet aan het Nederlandse erfgoed. Vooral om te voorkomen dat deze werken in handen komen van buitenlandse kopers, of zelfs verdwijnen in het bezit van één persoon of museum.

Anderen beargumenteren juist dat het uitvoeren van het Nederlands erfgoed vooral positieve aspecten in beeld brengt, zoals het versterken van het imago van Nederland in het buitenland. Ook zou het exporteren van kunstwerken naar het buitenland zorgen voor financiële inkomsten.

De punten die worden aangedragen door beide partijen zijn begrijpelijk, daarom wordt er momenteel gezocht naar een passende middenweg. Alhoewel het nog niet helemaal duidelijk is hoe dit wordt vormgegeven, zou het kunnen dat het digitaal cultureel paspoort wordt ingevoerd voor alle Nederlandse kunstwerken. Daarmee is het altijd mogelijk om de kunstwerken te traceren en terug te halen naar Nederland.

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief

ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen
van MuseumTV.nl
Ik ga akkoord met de algemene voorwaarden en het privacy beleid.