Nederlands magische realisme

De magisch realisten creëren in hun voorstellingen een nieuwe werkelijkheid door bestaande elementen te combineren met fantasieën. Door het spel van licht en kleur, en door de bijna fotografische weergave van realistisch ogende taferelen, wordt de kijker in verwarring gebracht. De kijker blijft achter met de vraag welke elementen uit de dagelijkse realiteit komen en welke afkomstig zijn uit droom- en waanbeelden.

 

ac. De Nijs, Schilder Carel Willink voor het schilderij dat hij maakte van burgemeester Joost Johannes Gerardus Boot van Hilversum, 1966, Nationaal Archief

Jac. De Nijs, Schilder Carel Willink voor het schilderij dat hij maakte van burgemeester Joost Johannes Gerardus Boot van Hilversum, 1966, Nationaal Archief

In Nederland hielden kunstenaars zoals Carel Willink, Pyke Koch, Wim Schuhmacher en Raoul Hynckes zich met het magisch realisme bezig. Het magisch realisme is verwant aan twee andere stromingen die in dezelfde periode ontstaan zijn namelijk het surrealisme en de nieuwe zakelijkheid. Het surrealisme gaat een stap verder dan het magisch realisme en richt zich volledig op het geloof in de hogere werkelijkheid: de waan- en droomwereld. Ook hebben kunstenaars uit deze stroming grote minachting voor de burgerlijke, materialistische maatschappij die volgens hen de aanleiding is voor de Eerste Wereldoorlog.

De theorieën van neuroloog Sigmund Freud passen goed bij de ideeën van de stroming. Freud stelde dat het onderbewuste invloed heeft op het gedrag en dagelijks handelen van de mens.[2] In tegenstelling tot het surrealisme spelen de psychoanalytische theorieën van Freud over droomverklaringen geen rol in de schilderkunst van het magisch realisme. Ook ligt de grens tussen de werkelijkheid en het bovennatuurlijke verder uit elkaar dan in het surrealisme.

 

P Koch, Stilleven met appels en peren, 1944-1946, Dordrechts Museum

P. Koch, Stilleven met appels en peren, 1944-1946, Dordrechts Museum

Het magisch realisme staat tevens in verbinding met de stroming de nieuwe zakelijkheid. De nieuwe zakelijkheid, ook wel Neue Sachlichkeit genoemd, is begin jaren ’20 ontstaan in Duitsland. Een groep kunstenaars wenste de maatschappij kritisch te beschouwen en de werkelijkheid objectief en emotieloos weer te geven. George Grosz en Otto Dix zijn enkele kunstenaars die de maatschappij een spiegel voor houden.[3] Ze leverden openlijk kritiek op het militarisme, de xenofobie en de politiek van Duitsland. Bij de magisch realisten speelde het leveren van kritiek een minder grote rol. Wel weerspiegelen de werken de tijdsgeest van de jaren ’30 waarin angst een grote rol speelt. Deze angst uit zich in de koele en afstandelijke manier van schilderen en het grote contrast tussen donkere achtergronden en de lichte figuren.

 

Jac. De Nijs, Wim G. S. Schuhmacher (schilder) 28-2-1964 70 jaar, een van zijn zelfportretten met echtgenote, 1964, Nationaal Archief

Jac. De Nijs, Wim G. S. Schuhmacher (schilder) 28-2-1964 70 years, one of his selfportraits with wife, 1964, Nationaal Archief

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less