Kasteel Ammersoyen

© Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Amersfoort / Documentnummer 413.684

Het is een van de best bewaarde middeleeuwse kastelen van Nederland: Kasteel Ammersoyen in Ammerzoden. Sinds de bouw rond 1325 is het slot verkocht, veroverd en vererfd. Op een plek die zoveel eeuwen geschiedenis heeft, kan het lastig zijn om te bepalen welke verhaallijn centraal moet staan. Marieke Knuijt, conservator van Geldersch Landschap & Kasteelen (GLK), vertelt wat voor afwegingen zij hierbij maakt.

Beleven met een verhaal

“Momenteel zijn we volop bezig met de voorbereidingen voor een nieuwe publiekspresentatie. Dan ga je nadenken over de kernwaarden van dit cultureel erfgoed. In ons geval een stoer middeleeuws kasteel vol spannende trappen, luiken en andere bouwkundige geheimen. Daarnaast hebben we onze enorme archeologische collectie.” Toen het kasteel voor de Tweede Wereldoorlog als klooster gebruikt werd, is de omliggende gracht gedempt. Tijdens de restauratie is die opvulling weer voorzichtig uitgegraven en zorgvuldig gezeefd. Daarbij kwam een enorme hoeveelheid vondsten tevoorschijn. Het grootste gedeelte van de keramiek en het glaswerk werd in scherven teruggevonden, maar sommige voorwerpen zijn nagenoeg intact gebleven. De gracht bleek vanaf de veertiende eeuw dienst te hebben gedaan als een makkelijke manier om van afgedankte spullen af te komen. En natuurlijk viel er ook wel eens iets per ongeluk in!

“Van de duizenden scherven en vele honderden voorwerpen als kannen, glaswerk, baardmankruiken en borden is een deel te zien in de museumzaal. Een nog groter deel wacht op verder onderzoek. Dat willen we de komende jaren samen met vrijwilligers onder archeologische begeleiding oppakken.”

“Natuurlijk zijn de eeuwenoude archeologische pronkstukken te kwetsbaar om door de bezoeker te laten aanraken. Om toch dicht bij de historische beleving van bijvoorbeeld de middeleeuwse eetcultuur te komen, werken we met hele goede replica’s. Zo hebben we in de grote middeleeuwse zaal met het prachtige wandtapijt uit de zestiende eeuw, een tafel staan met daarop replica’s van Siegburg drinkkannen en slibwerk schotels. Op basis van de grachtvondsten weten we precies hoe de originele voorwerpen eruit zien en die kunnen door gespecialiseerde ambachtslieden worden nagemaakt. Zo kunnen bezoekers niet alleen zien hoe families hier eeuwen geleden aten, maar kunnen ze het eet- en drinkgerei ook van heel dichtbij bekijken, voelen en aanraken”.

Gelaagde geschiedenis

Terwijl Marieke aan het vertellen is, is buiten een schilder aan het werk op de binnenplaats. Hij is de witte muren aan het opfrissen en schildert op de deuren driehoekige rode en witte vlakken, de kleuren van de familie van Arkel die eeuwenlang de heerlijkheid Ammersoyen in bezit had. “Dat is een keuze die bij de grote restauratie na de Tweede Wereldoorlog is gemaakt. Daarbij zijn ook meer ingrijpende veranderingen aangebracht. Zo is in de zuidvleugel op basis van historische bouwsporen de oorspronkelijke hoogte van de middeleeuwse vloeren en plafonds hersteld. Een belangrijke ontdekking waren de middeleeuwse muurtrappen, die eeuwenlang verborgen zaten achter pleisterwerk. Voorzichtig zijn de dichtgemetselde doorgangen weer opengebroken, waardoor de ruimtes in deze vleugel  weer via deze trappen toegankelijk zijn. Tijdens de restauratie is dus zoveel mogelijk geprobeerd om de zuidvleugel van het kasteel te herstellen in zijn middeleeuwse toestand. Een keuze die we wellicht in deze tijd niet meer zo snel zouden maken. Nu is de heersende opvatting dat behoud gaat voor vernieuwen en krijgt de historische gelaagdheid van een gebouw meer aandacht.”

Onderhoud en behoud Kasteel Ammersoyen

Nadat in 1940 de Stichting Vrienden der Geldersche Kasteelen (samen met Geldersch Landschap het huidige GLK) werd opgericht, groeide het bezit snel met kastelen en landhuizen die zwaar beschadigd waren in de Tweede Wereldoorlog. Dit stelde de stichting gelijk voor een enorme restauratieopgave. “Ons restauratieprogramma was in eerste instantie vooral gericht op het gebouw zelf, om het weer een toekomst te geven. Zo lag de focus op constructief herstel, het wind- en waterdicht maken ervan zodat de gebouwen weer bruikbaar werden. Sommige panden kregen een museale bestemming en werden historisch ingericht, andere werden verhuurd. Kasteel Ammersoyen werd voor een groot deel in gebruik genomen als gemeentehuis. Daarnaast werd het kasteel gebruikt voor feesten en partijen en was er een museaal gedeelte. Sinds een paar jaar heeft het gehele kasteel een museale bestemming gekregen en kunnen we steeds meer ruimten voor het publiek openstellen.”

Kasteel Ammersoyen is slechts één van de zeven opengestelde kastelen en landhuizen van  GLK. De organisatie beheert circa 12.000 hectare gronden en ruim zevenhonderd gebouwen waaronder 36 kastelen en landhuizen. De museale collectie omvat meer dan 26.000 voorwerpen. In een uitgebreid onderhoudsprogramma komen alle gebouwen systematisch aan bod. Zo worden de kastelen ieder jaar aan één kant geschilderd en één jaar niet. Zo is het gehele gebouw eens in de vijf jaar volledig gedaan. Ook voor de museale collectie hebben we meerjarige conserverings- en onderhoudsprogramma’s, waarin we met restauratoren samenwerken om alles zo goed mogelijk te bewaren.

Het grootste verschil met een “gewoon” huis is zeker de grootte. Misschien kun je thuis even op een rustige zaterdagmiddag de ramen lappen, maar dat gaat hier natuurlijk niet zomaar. Vanwege de grootte van het gebouw moet  je eigenlijk al een steiger  bouwen, maar dat is vanwege de gracht ook gelijk een uitdaging. De meest simpele onderhoudstaken worden hier dus al gauw een grote klus.

Meer weten of een bezoek brengen aan kasteel Ammersoyen? Kijk dan snel op de website of bezoek de museumpagina!

 

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief

ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen
van MuseumTV.nl
Ik ga akkoord met de algemene voorwaarden en het privacy beleid.

buy windows 11 pro test ediyorum