Op zaterdag 16 oktober is het negen jaar geleden dat de Kunsthalroof in Rotterdam plaatsvond. Een roof die de kunstwereld in zijn greep hield en die doet denken aan een andere grote roof in de kunstgeschiedenis: de verdwijning van de Mona Lisa. Het wereldberoemde werk van Leonardo da Vinci is uiteindelijk teruggevonden, maar sommige kunstliefhebbers zijn niet overtuigd van de authenticiteit van het schilderij. Is de Mona Lisa die in het Louvre hangt wel de echte Mona Lisa?

De roof

Het is maandag 21 augustus 1911. Een normale dag in het befaamde Louvre in Parijs. Het museum staat bekend om haar grote kunstcollectie met werken van onschatbare waarde. Daar, in de Salon Carré, hangt ze: La Gioconda, beter bekend als de Mona Lisa. Met haar mysterieuze glimlach trekt ze dagelijks de aandacht van duizenden bezoekers. Maar op deze maandagochtend is één persoon wel héél geïnteresseerd in haar. Het is de 29-jarige Italiaan Vincenzo Peruggia die al een tijd werkzaam is in het museum. Peruggia is behoudsmedewerker en verantwoordelijk voor het beschermen van oude en kwetsbare schilderijen. Het is om die reden dat hij niet alleen precies weet hoe de speciale glasplaat die over de Mona Lisa hangt haar beschermd, maar ook hoe deze bescherming te omzeilen is. En dat is juist hetgeen van Peruggia komt doen.

Vincenzo Peruggia - Wikipedia

Peruggia sluit zichzelf de avond voor de roof op in een bezemkast in de buurt van het schilderij. s’Ochtends, op het moment dat de beveiligers even niet in de buurt zijn, kruipt hij uit de bezemkast en loopt rechtstreeks op het doek af. Soepel haalt hij het werk van de muur en ontdoet haar van de zware lijst en glasplaat. Vervolgens rolt hij het werk op en steekt hij het onder zijn jas. Hij verlaat het museum en zegt de nietsvermoedende beveiliger bij de deur gedag. 

Pas een dag later, 26 uur na de diefstal, wordt de lege muur opgemerkt door schilder Louis Béroud. Aan de muur, waar de glimlachende vrouw hoort te hangen, hangen slechts vier ijzeren pinnen. In eerste instantie wordt gedacht dat het schilderij is overgebracht naar het fotoatelier. Wanneer na een paar uur blijkt dat het werk niet bij de fotografen is, slaat het museum alarm: de Mona Lisa is gestolen. 

De zoektocht

Twee jaar lang blijft het schilderij zoek en de muur in het museum leeg. Bezoekers rouwen om de vermissing en leggen bloemen neer in de zaal. Men gaat ervan uit dat ze nooit meer wordt gevonden. Wat de politie ook doet, het werk blijft onvindbaar. De geruchten laaien op: ze zou in de Seine zijn gegooid, verbrand zijn of in stukken zijn gesneden. Wat men echter niet weet, is dat het werk al twee jaar lang gewoon in de buurt is. Ze ligt opgeborgen in een houten koffer onder het bed van Peruggia. Het motief van Peruggia is simpel: het schilderij van de Italiaanse Da Vinci hoort niet thuis in Frankrijk, maar in Italië en neem haar mee op reis. Hij wil de Mona Lisa ongezien verkopen aan Italiaanse kunsthandelaren en wanneer het hem eindelijk lukt geïnteresseerden te vinden, spreekt hij met hen af in een hotel in Florence. De kunsthandelaren herkennen het werk direct en schakelen de politie in. Op 10 december 1913, ruim twee jaar na de historische roof, is de Mona Lisa weer terecht. Of toch niet?

Oplichters en vervalsers

Twintig jaar na de roof wordt de echtheid van het schilderij betwist. Journalist Karl Decker omschrijft in zijn artikel ‘Why and How the Mona Lisa Was Stolen’ in de Saturday Evening Post dat hij in 1914 kennis heeft gemaakt met de Argentijse oplichter Eduardo de Valfierno. De Valfierno vertelt hem het ‘echte’ verhaal achter de diefstal. Samen met Yves Chaudron, een vermeende Franse kunstvervalser, verdient De Valfierno geld door schilderijen te vervalsen en te verkopen. Beiden mannen hadden behoefte aan iets groters. Iets wat veel indruk maakt en waar ze veel geld mee kunnen verdienen. Kunstwerken zijn op dat moment erg in trek en de elite bokst tegen elkaar op om hun persoonlijke collecties te vergroten. Het duo wil hier gebruik van maken en De Valfierno geeft Chaudron de opdracht zes identieke kopieën te maken van de Mona Lisa. Om de prijs op te schroeven en de potentiële kopers te laten geloven dat ze het echte werk in handen hadden, moest iets groots gebeuren. Het echte werk moest verdwijnen. Het is op dit moment dat de patriottische Peruggia, met zijn kennis over het museum, in beeld komt. 

Mona Lisa

Kopieën van de Mona Lisa

Het namaken van de Mona Lisa doet Chaudron zorgvuldig. Hij bedenkt manieren om in het werk, net als in het originele werk, scheuren en kreukels (craquelé) aan te brengen wat het werk authentieker doet lijken. Daarbij gebruikt hij producten uit de renaissance, de tijd waarin het schilderij is gemaakt. De zes kopieën gaan de wereld over en worden verkocht aan nietsvermoedende kopers. Aangezien het schilderwerk het meest gezochte kunstwerk ter wereld is, kunnen de kopers het werk niet controleren op echtheid en daarmee het risico lopen achter de tralies te belanden. De Valfierno en Chaudron verdienen met de kopieën negentig miljoen dollar. Het originele werk zou volgens De Valfierno nog steeds onder het bed van Peruggia liggen, terwijl Deckers zich afvraagt of De Valfierno geen zevende kopie heeft laten maken dat hij heeft omgewisseld met het origineel. Deckers beredeneert hierbij dat het niet logisch is dat een oplichter als De Valifierno de Mona Lisa, het meest waardevolle kunstwerk op de wereld, terugbrengt naar het museum. Dit verhaal zou niet Peruggia, maar De Valfierno het meesterbrein achter de roof van het schilderij maken.

Ben jij het echt?

Bij thuiskomst van de Mona Lisa in het Louvre wordt het werk uitvoerig onderzocht op beschadigingen en echtheid. De conservatoren stellen vast dat het onmogelijk is om het schilderwerk van een schilder precies na te maken en concluderen dat dit het originele werk moet zijn. Tegelijkertijd stellen anderen dat het museum de echtheid van het schilderij nooit zou ontkennen om geen reputatieschade op te lopen. En ondanks het feit dat Decker bekend staat om het aandikken van zijn verhalen, is zijn artikel toch brandstof voor theorieën en speculaties over de grootste kunstroof in de geschiedenis.

Het is de missie van MuseumTV om een zo breed mogelijk publiek in aanraking te brengen met kunst en cultuur. Dit doen wij op ons gezamenlijke video on demand-platform voor de Nederlandse musea. Via onze partners brengen wij het platform actief onder de aandacht van het Nederlandse publiek.

expand_less

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief

ontvang het laatste nieuws, tips en aanbiedingen
van MuseumTV.nl
Ik ga akkoord met de algemene voorwaarden en het privacy beleid.